İlk ders, çocuğun tahtaya geri dönmek isteyip istemeyeceğini belirler. Amaç kuralları öğrenmek değil; çocuğun «başardım!» duygusuyla ve «sonra ne var?» sorusuyla kalkmasıdır. Aşağıda evde hazırlık yapmadan uygulayabileceğiniz 20 dakikalık bir senaryo var.
Neler gerekli
- Bir tahta ve taşlar. Herhangi bir takım olur; büyük taşlar daha iyidir.
- 5–6 küçük ödül: şeker, pul, düğme.
- Çocuğun aç, yorgun ve aceleci olmadığı 20 dakika.
- Telefonlar uzakta — sizinki de.
1–5. dakika: tahtayla tanışma
Kurallarla başlamayın. Bir hikâyeyle başlayın: «Burası bir krallık. Burada iki ordu yaşıyor: beyaz ve siyah. Her ordunun bir şahı var ve şahı korumak gerekiyor».
Sonra biraz keşif:
- bir sıradaki kareleri birlikte sayın — sekiz tane;
- bir sırada aynı renkteki tüm kareleri bulun;
- çocuk herhangi bir kareye bir ödül koysun ve karenin açık mı koyu mu olduğunu söylesin.
Tahtanın korkutucu değil tanıdık gelmesi için bu kadarı yeter.
5–12. dakika: ilk taş — kale
Kaleyle başlayın: hareketi en basit olan taş odur.
Nasıl anlatılır: «Kale tekerlekli bir kuledir. Sadece düz gider: ileri, geri, sola, sağa. Yolda dönemez».
«Şekerleri topla» oyunu. Boş tahtada bir kale ve 3 ödül olsun. Çocuk hepsini kaleyle toplar. Başarınca daha fazla ödül ekleyin ya da hepsini en az hamleyle toplamasını isteyin.
Çocuk yanlış oynarsa hemen düzeltmeyin. «Kale dönebilir mi?» diye sorun ve hatayı kendisi bulsun.
12–17. dakika: küçük bir yarış
«Kale yarışı» oynayın: herkesin bir kalesi var, ödüller tahtaya dağılmış. Sırayla oynayın; en çok toplayan kazanır. Belli etmeden kaybedin — ilk derste çocuk kazanmalı.
17–20. dakika: ders nasıl bitirilir
- Hâlâ eğlenceliyken bitirin. Sıkılana kadar uzatmaktansa keyifle bitirmek daha iyidir.
- «Kale neler yapabiliyor?» diye sorun — kendi kelimeleriyle anlatsın.
- Bir sonraki taşı açıklamadan gösterin: «Bir dahaki sefere fille tanışacağız. Kalenin yapamadığı bir şeyi yapabiliyor».
İlk derste sık yapılan hatalar
- Çok fazla taş. Okul öncesi bir çocuk altı taşı birden hatırlamaz. Her derste bir taş.
- Hemen tam oyun. Tam bir oyun 32 taş ve bir düzine kural demek. Çocuk kaybeder ve sıkılır.
- Uzun ders. 4–5 yaşında dikkat 10–15 dakika, 6–7 yaşında yaklaşık 20–25 dakika sürer.
- Her hamleyi düzeltmek. Hata oyunun bir parçasıdır. Hazır cevap yerine soru sorun.
Sonra ne var
İkinci ders fil, üçüncü ders «kale ile fil bir arada» olarak vezir; sonra şah, at ve piyon. Her taş için oyunlar Çocuğa Satranç Taşlarının Hareketi Nasıl Anlatılır yazısında. İlk oyuna kadar tüm yol Çocuğa Satranç Sıfırdan Nasıl Öğretilir yazısında.
Fenomen'de ilk seviyeler tam bu ders gibi kurgulandı: bir taş, tahtada eşyalar ve onları toplama görevi — çocuğun okumadan anladığı sesli yönlendirmelerle.