Her ebeveyn çocuğuna satranç öğretebilir, kendisi pek oynamasa bile. İşin sırrı her şeyi bir anda anlatmamak. Okul öncesi bir çocuk için satranç 32 taşlı bir oyun değil, her birinde tek bir yeni fikir olan küçük oyunlar dizisidir.
Aşağıda Fenomen satranç okulu öğretmenlerinin kuralları anlattığı sıra var. 3-7 yaş çocuklar için yaptığımız oyun da aynı sırayı izliyor.
Kaç yaşında başlanabilir?
Çocukların çoğu 4-6 yaş arasında öğrenmeye başlar, ama tek tek taşlarla üç yaşında da tanıştırabilirsin. Yaşa değil, hazır olup olmadığına bak:
- çocuk tek bir işle yaklaşık 10 dakika uğraşabiliyor;
- "ileri", "geri" ve "yana" kavramlarını anlıyor ya da öğrenmeye istekli;
- kuralları olan kutu oyunlarını seviyor.
Bir şey henüz olmuyorsa ertelemeye gerek yok, sadece çalışmaları kısa tut. Ayrıntılar Satranca kaç yaşında başlanır? yazısında.
Neler gerekli?
- Taşları büyük, normal bir satranç tahtası. Küçük seyahat takımları minik ellere zor gelir.
- Hafta sonu tek uzun bir çalışma yerine her gün 10-15 dakika.
- Küçük "ödüller": şeker, pul ya da düğme. İlk dersten itibaren lazım olacak.
1. adım: Tahta
Tahtanın kendisiyle başla. Karelerin açık ve koyu renkli olduğunu ve sırayla dizildiğini göster. Biraz oyna: "pulu açık renkli bir kareye koy", "parmağınla bir kenardan diğerine düz bir çizgi çiz", "köşedeki kareyi bul".
Tahtanın kenarlarındaki harf ve rakamlar, çocuk tüm taşları öğrenene kadar bekleyebilir.
2. adım: Önce kale
Başlamak için en kolay taş kaledir. Sadece düz gider — ileri, geri ve yana — istediği kadar kare. Bu hareketi parmakla göstermek de kontrol etmek de kolaydır.
Oyun: "Şekerleri topla". Bir kale koy ve tahtaya 3-5 şeker yerleştir. Çocuk kaleyi oynatıp şekerleri "yer": önce nasıl olursa, sonra en az hamleyle. Böylece taş almanın ne olduğunu kendi keşfeder: taş bir kareye gelir ve orada ne varsa alır.
3. adım: Fil, vezir ve şah
- Fil çapraz gider ve oyun boyunca hep aynı renk karelerde kalır. Şeker oyununu tekrar oyna: çocuk bazı şekerlere filin asla ulaşamayacağını çabucak fark eder.
- Vezir kale ve fil gibi birlikte hareket eder. İlk iki taştan sonra neredeyse hiç anlatmaya gerek kalmaz.
- Şah her yöne bir kare gider. En önemlisini en baştan söyle: şah en değerli taştır ve asla tehdit altında bırakılamaz.
4. adım: At ve piyon — en kurnazları
At L şeklinde gider: iki kare düz ve bir kare yana. Diğer taşların üzerinden atlayabilen tek taştır. Tahtada birkaç kareyi "su birikintisi" olarak işaretle ve bir ödül koy: at, su birikintilerine basmadan ödüle ulaşmalı.
Piyon çoğu zaman ilk öğretilir ama en çok istisnası olan taştır. İleri gider ama çapraz alır. İlk hamlesinde iki kare ilerleyebilir. Tahtanın öbür ucuna ulaşınca başka bir taşa dönüşür. Bu yüzden diğer taşlar tanıdık olunca öğrenmek daha kolaydır.
Oyun: "Piyon yarışı". Tahtada sadece piyonlar var. Bir piyonunu karşı kenara ilk ulaştıran kazanır.
Her taş için bir oyun bulmak istersen Çocuğa satranç taşlarının hareketi nasıl anlatılır yazısına bak.
5. adım: Şah, mat ve ilk oyun
Çocuk tüm taşları rahatça oynatabildiğinde oyunun amacına geç.
- Şah — rakibin taşı şahı tehdit eder. İki üç taş diz ve çocuktan şah çeken hamleyi bulmasını iste.
- Mat — şahın kaçamadığı şah. En basit pozisyonlarla başla, örneğin tahtanın kenarında kaleyle mat.
- Rok ve piyonun terfisi — ilk oyunlardan sonra. Az kullanılırlar ama çok kafa karıştırırlar.
İlk oyunları tam takımla oynama. Sadece piyonlar ve şahlar ya da her oyuncuya piyonlar artı bir taş dene. 32 taş birden küçük bir çocuğu yorar.
Ne kadar çalışmalı?
4-6 yaş çocuklar için günde 10-15 dakika yeterlidir. Cumartesi bir saat yerine her gün kısa çalışmak daha iyidir. Çocuk hâlâ ilgiliyken bırak; yarın kendisi devam etmek isteyecektir.
Ebeveynlerin sık yaptığı hatalar
- Tüm taşları tek akşamda anlatmak. Çocuk bir ikisini hatırlar, kalanını karıştırır.
- Tüm gücünle oynamak. Her seferinde kaybetmek eğlenceli değildir. Biraz kaybet, vezirsiz oyna ya da hamleyi geri almasına izin ver.
- Her hamleyi düzeltmek. Hata oyunun parçasıdır. Bunun yerine sor: "Oraya oynarsan benim kalem ne yapar?"
- Hemen gerçek oyunlar beklemek. İlk haftalarda şeker oyunları, piyon yarışları ve at labirentleri tam bir oyundan daha faydalıdır.
Fenomen oyunu nasıl yardımcı olur?
Fenomen'i aynı yöntemle yaptık. Oyun kale ve fille başlar, ardından vezir, piyon, şah ve at gelir. Her seviyede taş tahtadaki şekerleri, havuçları ve yıldızları toplar ve hayvanlardan kaçar. Sonra çocuk şaha, mata, roka ve basit taktiklere ulaşır.
Görevler kısa ve seslendirilmiş, bu yüzden henüz okuma bilmeyen bir çocuk da oynayabilir. Ebeveynler ilerlemeyi ayrı bir ekranda görür. Başlamak ücretsiz; tarayıcıda ya da Android'de.
Kısacası
- Önce tahta, sonra tek tek taşlar: kale, fil, vezir, şah, at, piyon.
- Her taşı açıklamayla değil, ödüllü bir oyunla pekiştir.
- Şah ve mat, tüm taşlar tanıdık olunca.
- Günde 10-15 dakika ve hâlâ eğlenceliyken bırak.