Алғашқы сабақ баланың тақтаға қайта оралғысы келетін-келмейтінін шешеді. Мақсат — ережелерді жаттау емес, баланың «қолымнан келді!» деген сезіммен және «әрі қарай не болады?» деген сұрақпен кетуі. Төменде үйде дайындықсыз өткізуге болатын 20 минуттық сценарий берілген.
Не дайындау керек
- Тақта мен фигуралар. Кез келген жиынтық жарайды, фигуралары ірі болса жақсы.
- 5–6 кішкентай сыйлық: кәмпит, фишка, түйме.
- Бала аш емес, шаршамаған және асықпайтын 20 минут.
- Телефондарды алып қойыңыз — өзіңіздікін де.
1–5 минут: тақтамен танысу
Ережеден бастамаңыз. Ертегіден бастаңыз: «Бұл — патшалық. Мұнда екі әскер тұрады: ақ және қара. Әрқайсысының патшасы бар, оны қорғау керек».
Содан кейін аздап зерттеу:
- бір қатардағы шаршыларды бірге санаңыз — сегізеу;
- бір қатардағы бір түсті шаршылардың бәрін табыңыз;
- бала кез келген шаршыға сыйлық қойып, ол ашық па, қою ма — айтсын.
Тақта қорқынышты емес, таныс болып көрінуі үшін осы жеткілікті.
5–12 минут: бірінші фигура — тура
Турадан бастаңыз: оның жүрісі ең қарапайым.
Қалай түсіндіру керек: «Тура — дөңгелегі бар мұнара. Ол тек түзу жүреді: алға, артқа, солға, оңға. Жүріп келе жатып бұрыла алмайды».
«Кәмпит жина» ойыны. Бос тақтада бір тура және 3 сыйлық. Бала оларды турамен жинайды. Шыққан кезде сыйлықты көбейтіңіз немесе бәрін ең аз жүріспен жинауды сұраңыз.
Бала қате жүрсе, бірден түзетпеңіз. «Тура бұрыла ала ма?» деп сұраңыз — қатені өзі тапсын.
12–17 минут: шағын жарыс
«Тура жарысын» ойнаңыз: әрқайсыңызда бір тура, сыйлықтар тақтаға шашылған. Кезекпен жүресіздер, кім көп жинаса, сол жеңеді. Байқатпай жеңіліп беріңіз — алғашқы сабақта бала жеңуі керек.
17–20 минут: қалай аяқтау керек
- Бала әлі қызығып отырғанда тоқтаңыз. Жалыққанша созғаннан гөрі көңілді аяқтаған жақсы.
- «Тура не істей алады?» деп сұраңыз — өз сөзімен айтып берсін.
- Келесі фигураны түсіндірмей көрсетіңіз: «Келесі жолы пілмен танысамыз. Ол тура істей алмайтын нәрсені істей алады».
Алғашқы сабақтағы жиі қателер
- Фигуралар тым көп. Мектеп жасына дейінгі бала алты фигураны бірден есте сақтамайды. Бір сабаққа бір фигура.
- Бірден толық ойын. Толық ойын — 32 фигура және ондаған ереже. Бала жеңіліп, жалығып қалады.
- Ұзақ сабақ. 4–5 жаста зейін 10–15 минутқа, 6–7 жаста шамамен 20–25 минутқа жетеді.
- Әр жүрісті түзету. Қате — ойынның бір бөлігі. Дайын жауаптың орнына сұрақ қойыңыз.
Әрі қарай не болады
Екінші сабақ — піл, үшінші сабақ — «тура мен піл бірге» ретінде ферзь, содан кейін патша, ат және пешка. Әр фигураға арналған ойындар — Балаға шахмат фигураларының жүрісін қалай түсіндіруге болады мақаласында. Бірінші ойынға дейінгі бүкіл жол — Баланы шахмат ойнауға нөлден қалай үйретуге болады мақаласында.
«Феномен» ойынында алғашқы деңгейлер осы сабақ сияқты құрылған: бір фигура, тақтадағы заттар және оларды жинау тапсырмасы — бала оқымай-ақ түсінетін дауыстық нұсқаулармен.