Алты фигураның жүрісін бір кеште есте сақтау кішкентай балаға қиын. Былай оңайырақ: бір фигура — бір сабақ — бір ойын. Төменде қарапайымнан күрделіге қарай рет және әр фигураға арналған ойын берілген. Барлық ойынға кәдімгі тақта мен бір уыс кәмпит не фишка жеткілікті.
Тура: түзу жолмен жүреді
Қалай түсіндіру керек: «Тура — дөңгелегі бар мұнара. Ол тек түзу жүреді: алға, артқа, солға, оңға — қанша шаршы болса да. Жүріп келе жатып бұрыла алмайды».
«Кәмпит жина» ойыны. Тақтаға 3–5 кәмпит салыңыз. Бала оларды турамен жинайды. Шыққан кезде қиындатыңыз: барлық кәмпитті ең аз жүріспен жинау.
Піл: диагональ бойымен жүгіреді
Қалай түсіндіру керек: «Піл қиғаш жүреді және әрдайым өз түсті шаршыларында қалады».
«Жетпейтін кәмпит» ойыны. Бір кәмпитті басқа түсті шаршыға қойыңыз. Піл оған ешқашан жете алмайтынын бала өзі байқасын. Мұндай жаңалықтар кез келген ережеден жақсы есте қалады.
Ферзь: тура мен піл бір фигурада
Қалай түсіндіру керек: «Ферзь тура мен пілдің істей алатынының бәрін істей алады».
«Қанша шаршы?» ойыны. Ферзьді ортаға қойып, ол қанша шаршыға жүре алатынын бірге санаңыз. Кейін бұрышқа қойыңыз — шаршы азаяды. Қорытындыны бала өзі жасайды: күшті фигураға ортада жақсы.
Патша: ең маңызды, бірақ баяу
Қалай түсіндіру керек: «Патша кез келген жаққа бір шаршы жүреді. Оны жеп қоятын жерге қоюға болмайды».
«Қауіпті шаршылар» ойыны. Патшаны және қарсыластың бір турасын қойыңыз. Патша бара алмайтын барлық шаршыны бала көрсетсін.
Ат: «Г» әрпі сияқты секіреді
Қалай түсіндіру керек: «Ат Г әрпі сияқты жүреді: екі шаршы тура және бір шаршы бүйірге. Ол басқа фигуралардың үстінен секіре алады».
«Аттың лабиринті» ойыны. Тұруға болмайтын бірнеше кедергі шаршыны белгілеп, сыйлық қойыңыз. Ат оған жетуі керек. Пайдалы кеңес: ат әр жүрісте шаршының түсін ауыстырады — ақтан қараға және керісінше.
Пешка: кішкентай, бірақ құпиясы көп
Қалай түсіндіру керек: «Пешка тек алға бір шаршы жүреді, ал алғашқы жүрісте екі шаршы аттай алады. Қиғаш жейді. Тақтаның шетіне жеткенде кез келген фигураға, көбіне ферзьге айналады».
«Пешка жарысы» ойыны. Әрқайсысында 3–4 пешка. Пешкасын қарсы шетке бірінші жеткізген жеңеді. Бұл ойында алу да, бөгеу де бірден пайда болады.
Қалай бекіту керек
- Бір сабақта бір жаңа фигура, 10–15 минут.
- Келесі сабақтың басында — алдыңғы фигураға 1–2 минут.
- Фигуралар меңгерілгенде, араластырыңыз: тура мен піл кәмпитті бірге жинайды, ат пешкалар арасындағы лабиринттен өтеді.
«Феномен» ойынындағы деңгейлер де осылай құрылған: әр фигура жеке пайда болады, ал тапсырмалар осы мақаладағы ойындарға ұқсайды — фигура тақтадағы заттарды жинайды және кедергілерді айналып өтеді.
Тақтадан алғашқы партияға дейінгі жалпы жоспар — Баланы шахмат ойнауға нөлден қалай үйретуге болады мақаласында.